روز جهانی هپاتیت ۲۰۲۲ و چشم‌انداز ریشه‌کنی

دسته بندی :آموزشی, سلامت 28 جولای 2022 667
روز جهانی هپاتیت

سازمان بهداشت جهانی از سال ۲۰۱۰، ۲۸ جولای را به منظور آگاهی‌رسانی در مورد هپاتیت ویروسی، به افتخار زادروز دکتر باروخ بلومبرگ، کاشف ویروس هپاتیت B و سازنده‌ی واکسن آن، روز جهانی هپاتیت نام­گذاری کرد. هپاتیت در واقع التهاب کبد است و عوامل متعددی می­تواند منجر به بروز آن شود که از جمله مهمترین این عوامل ویروس‌ها هستند. ‎امروزه پنج ویروس پاتولوژیک با تمایل به سلول های کبدی (هپاتوتروپ) مشخص شده است. به این ویروس ها A,B,C,D,E  گفته می شود. سایر ویروس­های هپاتوتروپ مانند هپاتیت G نیز مشخص شده اند اما احتمالاً پاتولوژیک نیستند. همچنین ویروس های دیگری که منجر به بیماری های سیستمیک می شوند مانند ویروس اپیشتین بار (EBV) و سیتومگالوویروس (CMV) می توانند موجب آسیب هپاتوسلولار شوند که ممکن است منجر به هپاتیت حاد خود محدودشونده گردند. هپاتیت ویروسی در این مقاله شامل هپاتیت نوع A,B,C,D,E می‌باشد.

هپاتیت

بیشتر عفونت‌های حاد هپاتیت، بیماری خفیفی ایجاد می­کنند و یا حتی مشهود نیستند اما در برخی موارد می‌توانند منجر به عوارض کشنده و مرگ شوند. تقریبا هر ۳۰ ثانیه یک نفر بر اثر بیماری مرتبط با هپاتیت جان خود را از دست می‌دهد.

از نظر سازمان بهداشت جهانی حذف عفونت‌های هپاتیت B، Cو D در اولویت قرار دارد چراکه باعث عفونت مزمنی می‌شوند که ممکن است چندین دهه بیمار را درگیر کند. بیش از یک میلیون نفر در سال بر اثر سیروز و سرطان کبد از بین می­روند، و این سه نوع عفونت مزمن هپاتیت، مسئول بیش از ۹۵ درصد مرگ ومیرهای ناشی از هپاتیت هستند. با وجود آنکه روش ‌ها و ابزار تشخیصی و درمان و پیشگیری از هپاتیت ویروسی مزمن مهیاست ، این خدمات غالبا برای همه افراد جامعه در دسترس نیست و گاهی فقط در بیمارستان‌های تخصصی ارائه می‌شود.

روز جهانی هپاتیت

در روز جهانی هپاتیت ۲۰۲۲، سازمان بهداشت جهانی بر لزوم دسترسی مراکز بهداشت اولیه و سایر مراکز درمانی به مراقبت­های هپاتیت تاکید می‌کند. این سازمان بر آن است تا پایان سال ۲۰۳۰ هپاتیت را ریشه­ کن کند..

افزایش آگاهی جهانی و اقدامات لازم از قبیل ارائه واکسن، دارو و همچنین آزمایش از برنامه های این سازمان می­باشد. علاوه بر مارکرهای متداول سرمی و تست های ارزیابی بار ویروسی، تست­های جدیدی برای ویروس هپاتیت B معرفی شده‌اند از جمله سنجش کمیHbs Ag  و Anti HBc  و pre-genomic RNA (PgRNA) که برای بهتر مشخص شدن مرحله بیماری، پایش پیشرفت و ارزیابی اثربخشی درمان تائید شده اند.

درباره هپاتیت

ویروس های هپاتیت به راه‌های گوناگونی منتقل می­شوند از آن جمله:

هپاتیت A: معمولا با خوردن یا آشامیدن غذا یا آبی که با آثار مدفوع فرد بیمار آلوده شده است، منتقل می­شود. اکثر افراد بدون هیچ آسیب پایدار کبدی از این نوع بیماری بهبود می‌یابند.

 

• هپاتیت B: از طریق تماس با مایعات بدن فرد آلوده مانند خون، مایع منی و بزاق منتقل می‌شود. این تماس معمولا از رابطه جنسی با فردی‌ که مبتلا به عفونت است یا استفاده از سوزن مشترک در تزریق مواد مخدر رخ می‌دهد. اکثر افراد خودبه‌خود بهبود می یابند و آسیب پایدار کبدی نخواهند داشت. اما برخی افراد ممکن است درگیر یک عفونت مزمن شوند که می‌تواند منجر به بیماری مزمن و سرطان کبد شود. داروهای ضد ویروسی در موارد مزمن می‌تواند کمک کننده باشد.

 

• هپاتیت C: از طریق تماس با خون فرد آلوده منتقل می‌شود که معمولا به وسیله سوزن‌های تزریق و یا سایر مواردی که برای تزریق مواد مخدر استفاده می‌شود، رخ می‌دهد. ‌اکثر افرادی که به این هپاتیت مبتلا می‌شوند یک عفونت مزمن خواهند داشت. در بیشتر موارد دارو می‌تواند این هپاتیت را درمان کند، بدون درمان، هپاتیت C مزمن می‌تواند منجر به سیروز یا سرطان کبد شود.

 

• هپاتیت D: همچنین به عنوان هپاتیت دلتا شناخته می‌شود و فقط در افرادی رخ می‌دهد که به هپاتیتB مبتلا هستند. این ویروس از طریق خون یا سایر مایعات بدن از فرد آلوده به فرد دیگر منتقل می‌شود و عفونت حاد یا مزمن را ایجاد می‌کند.

 

• هپاتیت E: این عفونت بیشتر در کشورهای در حال توسعه با امکانات بهداشتی پائین مشاهده می‌شود و از طریق آب یا غذای آلوده شده با مدفوع فرد بیمار، انتقال می‌یابد. همچنین انتقال از طریق مدفوع حیوان آلوده نیز امکان‌پذیر است. از راه های دیگر می‌توان به انتقال از طریق خون و فرآورده های خونی و انتقال از مادر به جنین نام برد.

آزمایش هپاتیت

پنل هپاتیت گروهی از آزمایش های خونی است که ابتلا به ویروس، در حال یا گذشته را نشان می‌دهد. همچنین مشخص می‌کند شما نسبت به انواعی از هپاتیت که واکسن آن را دریافت کرده‌اید مصونیت دارید یا خیر. 

در تمامی موارد مشکوک به هپاتیت، بالا بودن سطح آنزیم های کبدی یک مؤلفه مهم در راهنمایی پزشک در جهت تشخیص است. تشخیص افتراقی انواع هپاتیت :

هپاتیت A: هپاتیت A

• IgM: در صورت مبتلا بودن سطح این آنتی بادی به مدت ۳ تا ۶ ماه مثبت است.

• IgG: چنانچه IgM منفی باشد نشان‌دهنده ابتلای قبلی به ویروس است. همچنین می‌تواند نتیجه مصونیت در اثر تزریق واکسن باشد.

هپاتیت B: هپاتیت B

• HBs Ag یا آنتی ژن سطحی هپاتیت B: نتیجه مثبت به این معناست که فرد به هپاتیت مبتلاست. این آزمایش میتواند حضور ویروس در بدن را تشخیص دهد اما برای اطلاعات بیشتر لازم است تست های تائیدی بیشتری انجام شود تا مشخص شود که آیا این یک عفونت حاد است یا یک عفونت مزمن. نتیجه‌ی مثبت به معنای بیمار بودن است و فرد می‌تواند ناقل این بیماری باشد.

• HBs Ab یا Anti HBs آنتی‌بادی پروتئین سطحی هپاتیت B : نتیجه‌ی مثبت این تست نشان می‌دهدکه فرد بر ضد ویروس هپاتیت Bآنتی بادی دارد یا خیر. این مصونیت می‌تواند نتیجه‌ی دریافت واکسن یا بهبود موفقیت‌آمیز از عفونت قبلی باشد. نتیجه‌ی مثبت این تست نشان می‌دهد که فرد آلوده نیست و نمی‌تواند هپاتیت B را منتقل نماید. این آزمایش به طور معمول در غربالگری‌های بانک خون گنجانده نمی‌شود.

• Total hepatit B core Ab (Anti HBc) : آنتی‌بادی‌های core هپاتیت B با بروز علائم هپاتیت در بیمار ظاهر می‌شوند و تا آخر عمر قابل تشخیص می‌باشند. نتایج این آزمایش در کنار سایر آزمایش‌ها برای ارزیابی بهبودی از عفونت قبلی HBV و تمایز بین عفونت‌های حاد و مزمن تفسیر می‌شود. این آزمایش دو نوع آنتی‌بادی ضد HBc یعنی IgM  و IgG  را شناسایی می‌کند:

— IgM Hepatitis B Core Ab (IgM anti HBc) :این آزمایش فقط آنتی‌بادی‌های IgM علیه HBc  را شناسایی می‌کند که فقط در عفونت‌های حاد هپاتیت B  در طول شش ماه از شروع بیماری قابل تشخیص است.

اگر بر اساس این آزمایش‌های اولیه بیماری هپاتیت تشخیص داده شود، ممکن است از تست‌های دیگر برای نظارت بر بیماری، طرح درمان وتعیین ناقل بودن فرد استفاده شود. این آزمایش‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

— Hepatitis B e Ag (HBe Ag) : آنتی‌ژن e ویروس هپاتیت B پروتئینی از این ویروس است که در برخی از بیمارانی که آنتی ژن سطحی آنها مثبت است، یافت می‌شود. اندازه‌گیری این پروتئین شاخصی است که می‌تواند قابلیت سرایت ویروس را نشان بدهد.

— Hepatitis B e Ab (Anti-HBe): آنتی بادی ضد پروتیین e هپاتیت B در پاسخ به حضور این پروتیین در بدن فرد مبتلا ساخته می‌شود. ناپدید شدن HBe Ag و تشخیص HBe Ab در خون نشان دهنده بهبود وضعیت است و پاکسازی طولانی مدت ویروس را پیش بینی می‌کند. بیماری مزمن کبدی در بیماران دارای HBe Ag شایع تر است و در بیماران حاد Anti HBe کمتر دیده می‌شود. بنابراین این آزمایش ممکن است برای نظارت بر عفونت های حاد هپاتیت B استفاده شود.

— Hepatitis B Viral DNA: این آزمایش ماده ژنتیکی ویروس را شناسایی می‌کند و بار ویروسی را در خون تعیین می‌کند. آزمایش مثبت نشان می‌دهد ویروس در بدن در حال تکثیر است و فرد ناقل است. این تست اغلب برای نظارت بر اثر بخشی درمان ضد ویروسی در افراد مبتلا به عفونت مزمن ویروس HBV استفاده می‌شود.

 هپاتیت C: هپاتیت C

• Hepatitis C Ab (Anti HCV): آزمایش آنتی بادی هپاتیت C تعیین می‌کند که آیا بیمار در مقطعی از زندگی خود در معرض ویروس هپاتیت C قرار گرفته است و یا خیر. اگر این آزمایش مثبت باشد مرحله‌ی بعدی تست RNA ویروس است که می‌تواند به شما بگوید آیا در حال حاضر مبتلا هستید و یا نه.

• RNA : Hepatitis C RNA ویروس هپاتیت C در خون قابل تشخیص می‌باشد. اگر نتیجه‌ی آنتی‌بادی مثبت باشد، پزشک تستRNA  را درخواست می‌کند. درک میزان HCV  به نظارت بر روند درمان کمک می‌نماید.

• Genotype Test : حداقل شش نوع هپاتیت C وجود دارد که به آن‌ها سویه یا ژنوتیپ گفته می‌شود. درمان هپاتیت C بستگی به نوع سویه دارد، بنابراین آزمایش ژنوتیپ برای هدایت درمان در افراد مبتلا حائز اهمیت است.

هپاتیت D: هپاتیت D

عفونت HDV  با سنجش سطوح IgG  و IgM تشخیص داده می‌شود و با تشخیص HDV RNA   در سرم تایید می‌شود. با این حال تشخیص HDV به طورگسترده در دسترس نیست.

هپاتیت E: هپاتیت E

هپاتیت E از نظر بالینی از سایر انواع حاد ویروسی قابل تشخیص نیست و تشخیص بالینی اغلب با توجه به محیط‌های اندمیک انجام می‌شود. تشخیص قطعی عفونت هپاتیت E معمولا بر اساس تشخیص آنتی‌بادی‌های اختصاصی HEV IgM در خون فرد است، همچنین استفاده از رپید تست‌ها در مناطقی که ویروس شیوع دارد، متداول است. تست تکمیلی RT-PCR برای تائید حضور ویروس انجام می‌پذیرد.

هپاتیت در بارداری و شیردهی

معمولاً سیر بالینی عفونت با بیشتر ویروسهای عامل هپاتیت شامل ویروس هپاتیت A، Bو C در حاملگی تغییری نمی کند. اما اگر خانم بارداری دچار هپاتیت E شود ممکن است علائم بالینی آن شدیدتر از سایر افراد باشد. شانس انتقال ویروسهای هپاتیت از مادر به جنین در زمان حاملگی بستگی به نوع ویروس دارد برای مثال ویروس هپاتیت A بندرت در داخل رحم به جنین منتقل می شود اما درحین زایمان انتقال ممکن است اتفاق بیافتد. در حالیکه اگر مادر در انتهای حاملگی یا هنگام زایمان مبتلا به هپاتیت B شود تا 60% احتمال انتقال ویروس به نوزاد وجود دارد. احتمال انتقال هپاتیت E از مادر به کودک بین 3/33% تا 50% گزارش شده است. شیردادن مادران مبتلا به هپاتیت A، C و E بلامانع است. در طی عفونت حاد مادر با ویروس هپاتیت B اگر به نوزاد واکسن هپاتیت B و ایمونوگلوبولین اختصاصی هپاتیت B تزریق شده باشد، شیردادن مادر خطر اضافی جهت انتقال ویروس به نوزاد محسوب نمی شود.

لینک کوتاه: