روز جهانی آگاهی از لنفوم

دسته بندی :آموزشی, پنل تومورمارکر, سلامت 14 سپتامبر 2022 138

"ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم"

لنفوم چیست؟

لنفوم نوعی سرطان خون است و زمانی رخ می‌دهد که لنفوسیت‌ها (نوعی از گلبول‌های سفید) به روشی کنترل نشده، تقسیم می‌شوند و تجمع می‌یابند. در حالت طبیعی، لنفوسیت‌های سالم به عنوان بخشی از سیستم ایمنی بدن در سیستم لنفاوی حرکت می‌کنند و از بدن در برابر عفونت‌ها محافظت می‌کنند. لنفوم شایع‌ترین نوع سرطان خون و هفتمین سرطان شایع است. با این حال اکثر مردم از چیستی این بیماری و نحوه شیوع و علائم آن بی‌اطلاع هستند. هر 27 دقیقه یک نفر در کشور (بریتانیا)، به لنفوم مبتلا می‎شود و سالانه بیش از 735000 نفر در سراسر جهان به این بیماری مبتلا می‌شوند.

 

سیستم لنفاوی در افراد سالم و افراد مبتلا به لنفوم چگونه کار می‌کند؟

در افراد سالم، مایع لنفاوی از طریق شبکه‌ای از عروق لنفاوی جریان می‌یابد. عروق لنفاوی به گره‌های لنفاوی متصل می‌شوند؛ این گره‌ها مانند یک فیلتر عمل می‌کنند و ارگانیسم‌های مضر مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها را به دام می‌اندازند و سپس آن‌ها را توسط لنفوسیت‌ها از بین می‌برند. هنگامی که یک فرد سالم به عفونت مبتلا می‌شود، در نتیجه به دام انداختن باکتری‌ها و ویروس‌ها در گره‌های لنفاوی، این گره‌ها متورم می‌شوند.

در بیماران مبتلا به لنفوم، لنفوسیت‌ها به صورت غیرطبیعی تقسیم می‌شوند و آنطور که باید، نمی‌میرند. این منجر به تجمع لنفوسیت‌ها در گره‌های لنفاوی (بیشتر در گردن، زیر بغل یا کشاله ران) می‌شود. گره‌های لنفاوی متورم، در افراد مبتلا به لنفوم، بدون درد است؛ اما حاوی بسیاری از این لنفوسیت‌های غیر طبیعی است که در نتیجه منجر به تضعیف سیستم ایمنی می‌شود.

 

علائم لنفوم چیست؟

علائم و نشانه های لنفوم کاملاً عمومی و شبیه به بیماری هایی مثل آنفولانزا یا سایر عفونت‌های ویروسی است، به این معنی که به راحتی می‌تواند نادیده گرفته شود. با این حال، علائم عفونت‌های حاد رایج، کوتاه مدت است و پس از مدتی برطرف می‌شود، در حالی که در لنفوم این علائم ادامه می‌یابند. شایع‌ترین علامت لنفوم، تورم بدون درد در غدد لنفاوی است. سایر علائم رایج عبارتند از:

– کاهش وزن، بدون دلیل

– خستگی عمومی

– خارش مداوم بدون علت

– عرق شبانه

– تب مکرر

– از دست دادن اشتها

– تنگی نفس و سرفه

– بزرگ شدن لوزه‌ها

– سردرد

روز جهانی آگاهی از لنفوم

روز جهانی آگاهی از لنفوم که هر ساله در 15 سپتامبر برگزار می‌شود، توسط ائتلاف لنفوم پایه گذاری شده و در سراسر جهان بیماران، مراقبان و متخصصان حوزه بهداشت و سلامت را گرد هم می‌آورد تا باعث افزایش آگاهی در مورد سرطان‌های سیستم لنفاوی شود.

در سال 2022، این کمپین خواهان ایجاد بهبودهایی در زمینه تشخیص و درمان لنفوم هست و شعار اصلی آن‌ها ” ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم” است که 2 منظور اصلی را دنبال می‌کند:

1) ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا روش‌هایی که پاندمی کرونا بر افراد مبتلا به لنفوم تأثیر گذاشته است را برشماریم

در حالی که جهان به سرعت به سمت جلو حرکت می‌کند، افراد مبتلا به لنفوم هنوز با مشکلاتی از جمله تاخیر در دسترسی به درمان و مراقبت، تردید در یافتن کمک‌های پزشکی، تاخیر در تشخیص و افزایش فشارهای مرتبط با سلامت روان دست و پنجه نرم می‌کنند.

• ما نمی‌توانیم برای مراقبت از سلامت خود، منتظر بمانیم. اگر متوجه علائم یا نشانه‌های لنفوم شدید، معطل نکنید و با پزشک مشورت کنید.

 

• ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم و در صورت مبتلا شدن به لنفوم، به آن توجه نکنیم. اگر متوجه شدید که مبتلا به بیماری لنفوم هستید، هر گونه علائم جدید را به پزشک خود گزارش دهید. همچنین، حتماً قرار ملاقات‌های خود با تیم درمان را حفظ کنید.

 

• برای تشخیص و درمان لنفوم با استانداردهای پیش از پاندمی، نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا پاندمی پایان یابد.

 

• ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا به درمان های نجات دهنده دسترسی پیدا کنیم. افرادی که مبتلا به لنفوم هستند نیاز دارند به موقع به درمان کارآمد دسترسی یابند و مشکلات موجود در نهادهای نظارتی باید به سرعت برطرف شود.

 

• ما نمی توانیم منتظر دسترسی عادلانه جهانی به واکسن‌ها و درمان‌های COVID-19 باشیم.

 

2) ما بیش از این نمی‌توانیم برای ردیابی زیرگروه‌های لنفوم منتظر بمانیم

پیشرفت های بزرگی در زمینه ردیابی بیش از 80 زیرگروه لنفوم حاصل شده است (از جمله تشخیص زیرگروه های فردی، پیش آگهی و گزینه‌های درمان). با این حال، هنوز دسترسی به آزمایش‌های تشخیصی دقیق و خاص، و همینطور روش‌های ردیابی دقیق انواع زیرگروه‌ها وجود ندارد.

• ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا استفاده از دسته‌بندی لنفومی غیر هوچکین (NHL) را متوقف کنیم. این یک زیرگروه نیست، بلکه اصطلاحی است برای گروه بزرگی از زیرگروه‌های مجزا. هنگام صحبت با بیماران و گزارش لنفوم، باید به طور دقیق زیرگروه‌ را مشخص کنیم.

 

• ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا یک استاندارد جهانی برای آزمایش و ردیابی زیرگروه‌های لنفوم ایجاد و پیاده‌سازی کنیم. ما نیاز داریم که همه افراد و سازمان‌های مرتبط، برای ایجاد یک رویکرد واحد و در جهت اهداف جامعه لنفوم گرد هم آیند؛ بدون این اتفاق، نابرابری های بهداشت جهانی همچنان گسترش می‌یابد.

 

راه‌های تشخیص لنفوم

• معاینه بدنی: پزشک تورم غدد لنفاوی از جمله گردن، زیر بغل و کشاله ران و همچنین تورم طحال یا کبد را بررسی می کند.

• برداشتن غده لنفاوی برای آزمایش: پزشک ممکن است روش بیوپسی غدد لنفاوی را (جهت برداشتن تمام یا بخشی از غدد) برای انجام آزمایش توصیه کند. آزمایش‌های پیشرفته می‌توانند تعیین کنند که آیا سلول‌های لنفوم وجود دارند و چه نوع سلول‌هایی درگیر هستند.

• آزمایشات خون: آزمایش خون برای شمارش تعداد سلول‌های نمونه خون، می‌تواند سرنخ هایی را جهت تشخیص به پزشک بدهد.

• برداشتن نمونه مغز استخوان برای آزمایش: روش آسپیراسیون مغز استخوان و بیوپسی شامل وارد کردن یک سوزن در استخوان لگن برای برداشتن نمونه‌ای از مغز استخوان است. این نمونه جهت ردیابی سلول‌های لنفوم تجزیه و تحلیل می‌شود.

• تست های تصویربرداری: پزشک ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری را برای جستجوی علائم لنفوم در سایر نواحی بدن توصیه کند. آزمایشات ممکن است شامل CT، MRI و توموگرافی انتشار پوزیترون (PET) باشند.

• در مجموع، لنفوم به طور قطعی با بیوپسی غدد لنفاوی تشخیص داده می شود، به این معنی که یک غده لنفاوی به طور جزئی یا کامل برداشته می‌شود و زیر میکروسکوپ بررسی می شود. در این معاینه ویژگی‌های هیستوپاتولوژیک را مورد بررسی قرار می‌دهند که ممکن است نشان دهنده لنفوم باشند. پس از تشخیص لنفوم، آزمایش‌های مختلفی ممکن است برای بررسی ویژگی‌های خاص انواع مختلف لنفوم انجام شود که شامل این موارد باشد: ایمونوفنوتایپینگ،  فلوسایتومتری، تست هیبریداسیون فلورسانس

کاربرد تشخیصی تست کلونالیتی برای بیماری لنفوم

در بیماران مبتلا به لنفوم بدخیم، تشخیص دقیق، یافتن درمان مؤثر را تسهیل می‌کند و منجر به بهبود نتایج می‌شود. اغلب می‌توان این بیماری را با استفاده از یافته‌های هیستوپاتولوژیک و رنگ آمیزی ایمونوهیستوشیمی به همراه ایمونوفنوتایپینگ و فلوسایتومتری تشخیص داد. با این حال، در 5-15% از بیماران ویژگی‌های مورفولوژیکی و ایمونوفنوتیپی معمولی نیست و تشخیص پیچیده‌تر است و تشخیص، حتی برای پاتولوژیست‌های باتجربه نیز بسیار دشوار می‌شود. در چنین مواردی، تجزیه و تحلیل کلونالیتی مولکولی جمعیت لنفوسیتی ممکن است به تشخیص کمک کند. پس آزمایش کلونالیته به عنوان یک روش تشخیصی تکمیلی جهت بررسی بازآرایی ژن ایمونوگلوبولین (IG) و گیرنده سلول  T (TCR) طراحی شده است. سلول‌های تومور بدخیم مونوکلونالیته را نشان می‌دهند، در حالی که سلول‌های reactive، پلی‌کلونالیته را نشان می‌دهند. در واقع تجزیه و تحلیل کلونالیته سلول‌های لنفوئیدی، با استفاده از واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) در ناحیه ژنتیکی مربوط به نواحی پیوندی V-(D)-J مولکول ایمونوگلوبولین (Ig) و همینطور گیرنده‌های سلول T (TCR)، تمایز بین فرآیندهای پلی‌کلونال reactive و تومورهای مونوکلونال بدخیم را امکان‌پذیر می‌سازد.

در گذشته هیبریداسیون ساترن بلات برای تشخیص کلونالیته بازآرایی ژن IG یا TCR استفاده می‌شد. اگرچه هیبریداسیون ساترن بلات حساس است، ولی به مقدار زیادی DNA با کیفیت بالا نیاز دارد و از نظر فنی پیچیده است. علاوه بر این، انجام آنالیز زمان زیادی می‌برد. اخیراً، آزمایش کلونالیته مبتنی بر واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) جایگزین هیبریداسیون ساترن بلات شده است. آزمایش کلونالیته مبتنی بر PCR زمان کمتری نسبت به هیبریداسیون ساترن بلات می برد، ساده است و تنها به مقدار کمی DNA با کیفیت متوسط، ​​نیاز دارد.

تست کلونالیتی برای بیماری لنفوم با استفاده از روش  BIOMED-2 PCR

از زمان معرفی روش‌های مبتنی بر PCR در اوایل دهه نود، استراتژی‌های مختلفی با مجموعه‌های مختلفی از پرایمرها برای تعیین کلونالیته سلول‌های B و T توسعه یافته و مورد استفاده قرار گرفته‌اند. با این حال، بسیاری از این روش‌های کلونالیته مبتنی بر PCR، تعداد محدودی از بازآرایی‌های مربوط به ژن‌های Ig و TCR را پوشش می‌دادند، پس ممکن بود منجر به نتایج منفی کاذب شوند. اما گروه مطالعاتی اروپایی BIOMED-2 (که اکنون کنسرسیوم EuroClonality نامیده می‌شود) توانست پروتکل‌های استاندارد شده‌ی جدیدی برای انجام این آزمایش PCR با مجموعه‌های متعددی از پرایمرها (جهت تجزیه و تحلیل کلونالیتی بازآرایی ژن‌های Ig و TCR) در یک محیط تشخیصی طراحی کند. این پروتکل‌های جدید هیستومورفولوژیکی روی بدخیمی‌های سلول B و T و سلول‌های واکنشی (reactive) مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند و بنابراین برای تشخیص کلونالیته در بدخیمی‌های لنفاوی قابل اعتماد هستند. پس روش BIOMED-2 PCR به عنوان یک روش بسیار کارآمد معرفی شده و از پرایمرهای متعددی استفاده می‌کند تا بخش‌های مختل ژن‌های IG و TCR را هدف قرار دهد.

نمونه‌های مورد نیاز برای آزمایش

این آزمایش می‌تواند روی نمونه‌های متفاوتی انجام شود از جمله:

 خون کامل و مایع مغز استخوان

 بیوپسی‌های جامد و دِکَلسیفه مغز استخوان

 نمونه‌های بیوپسی پوست

 نمونه‌های ثابت شده با فرمالین و نمونه‌های تعبیه‌شده در پارافین

 بیوپسی‌های آسپیراسیون‌شده با سوزن ظریف

تمایز زیرمجموعه‌های مختلف بیماری

سنجش BIOMED-2 می‌تواند زیرمجموعه‌های مختلف این بیماری را از هم تمایز دهد، از جمله این زیرگروه‌ها عبارتند از:

• لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیش ساز سلول B(B cell precursor acute lymphoblastic leukemia)

• لنفوم هوچکین کلاسیک (classical Hodgkin’s lymphoma)

• لنفوم فولیکولی (follicular lymphoma)

• تکثیر لنفاوی پوستی (cutaneous lymphoproliferations)

• لنفوم سلول بزرگ آناپلاستیک (anaplastic large cell lymphoma)

• لنفوم سلول T محیطی (peripheral T-cell lymphomas)

• Mycosis fungoidesو درماتوزهای التهابی (Mycosis fungoides and inflammatory dermatoses)

• اختلالات لنفوپرولیفراتیو چند شکلی در افراد مبتلا به شرایط نقص ایمنی (polymorphous lymphoproliferative disorders)

منابع

https://www.porterhousemedical.com

https://www.mayoclinic.org

https://www.uicc.org/

https://lymphomacoalition.org

 

Kokovic, I., Novakovic, B. J., Cerkovnik, P., & Novakovic, S. (2014). Clonality analysis of lymphoid proliferations using the BIOMED-2 clonality assays: a single institution experience. Radiology and Oncology, 48(2), 155-162.

 

Kim Y, Choi YD, Choi C, Nam JH. Diagnostic Utility of a Clonality Test for Lymphoproliferative Diseases in Koreans Using the BIOMED-2 PCR Assay. Korean J Pathol. 2013 Oct;47(5):458-65. doi: 10.4132/KoreanJPathol.2013.47.5.458. Epub 2013 Oct 25. PMID: 24255634; PMCID: PMC3830993.

لینک کوتاه: