[CEA]

گلیکوپروتئین CEA در طی دوران جنینی توسط سلول های آندوتلیال و پس از تولد عمدتاً توسط سلول های اپی تلیال تولید می شود که در سطح لومینال این سلول ها ظاهر می گردد. علاوه بر این در سطح غشاء سلول، هم در سلول های کانسر کولون و هم در سلول های روده جنین یافت می شود. بیش از 80 درصد از افراد مبتلا به آدنوکارسینوم پیشرفته کولون دارای CEA بالاتر از حد طبیعی هستند. با این حال سنجش CEA به عنوان تنها تست تشخیصی برای موارد مشکوک به کانسر استفاده نمی شود و CEA بالا در افراد علامت دار نمی تواند به عنوان یک شاخص رشد تومور تفسیر شود چرا که شرایط خوش خیم دیگری نیز وجود دارد که میزان CEA در آنها افزایش می یابد. این شرایط شامل بیماری مزمن کبدی، بیماری حاد کبدی، سیروز کبدی، آمفیزم ریوی، پولیپ گوارشی و کولیت خونریزی دهنده است که CEA در آنها افزایش می یابد. با این حال در شرایط خوش خیم به ندرت افزایش بارز در میزان CEA دیده می شود (در اکثر موارد میزان CEA کمتر از 10 نانوگرم در میلی لیتر است). CEA در 40 درصد از موارد کانسر پستان، 55 درصد از موارد کانسر پانکراس، 45 درصد از موارد کانسر ریه، 25 درصد از موارد کانسر تخمدان، 50 درصد از موارد کانسر معده و 40 درصد از موارد کانسر رحم افزایش می یابد. CEA نه تنها در تشخیص، بلکه در کمک به تعیین مرحله کانسر، پیگیری درمان و تعیین پیش آگهی کانسر کولورکتال نیز اهمیت دارد اما به عنوان یک تست غربالگری در تشخیص کانسرهای کولورکتال از ارزش کمتری برخوردار است.

[AFP]


AFP اصلی ترین پروتئین در جریان خون جنین بوده که ابتدا توسط کیسه زرده و سپس کبد سنتز می شود. AFP از سرم جنین به سرم مادر نیز وارد شده بنابراین در دوران بارداری بویژه در سه ماهه سوم مقدار آن در سرم مادر افزایش می یابد. غلظت AFP در سرم مادر در هفته 10 بارداری در حدود 5 نانوگرم در میلی لیتر می رسد و غلظت آن به میزان 15 درصد به ازای هر هفته افزایش می یابد بطوری که در هفته 25 بارداری به حدود 180 نانوگرم در میلی لیتر خواهد رسید و مقدار آن پس از زایمان به حدود 2 نانوگرم در میلی لیتر می رسد. افزایش سطح سرمی در بیماری های مختلفی دیده می شود که میتوان به کارسینوم سلول کبدی و برخی از تومورهای بیضه در بالغین اشاره کرد. علاوه بر این در تومورهای بدخیم کودکان نظیر هپاتوبلاستوم و نفروبلاستوم نیز افزایش می یابد. بطور غیر شایع به دنبال متاستاز بدخیمی های دستگاه گوارش به کبد ممکن است افزایش مشاهده شود. امروزه اندازه گیری در مایع آمنیوتیک و سرم مادر بطور گسترده به منظور تشخیص قبل از تولد نقص لوله های عصبی در جنین NTD مورد استفاده قرار می گیرد.

[Free PSA]

گلیکوپروتئین PSA در اپی تلیوم غده پروستات تولید و بطور طبیعی به داخل مایع سمینال ترشح شده و عملکرد آن تجزیه پروتئین های وزیکولهای سمینال و حل کردن لخته سمینال است. غلظت این آنتی ژن در افراد مبتلا به سرطان پیشرفته پروستات و بزرگی خوش خیم پروستات (BPH ) افزایش پیدا می کند. PSA در سرم به چندین شکل وجود دارد. یک نوع که از نظر فعالیت ایمنی کارایی نداشته و توسط آلفا-2-ماکروگلوبولین احاطه شده است. نوع دیگر PSA در سرم با یک نوع مهار کننده پروتئاز به نام آلفا-1-آنتی کیموتریپسین (ACT) کمپلکس تشکیل داده است. با وجودی که ACT فقط به جایگاه فعال PSA متصل می شود، PSA با تست های ایمنی قابل تشخیص است. شکل سوم PSA که نمایانگر یک پروآنزیم یا شکل غیر فعال از نظر آنزیمی و کمپلکس با ACT نیست، PSA آزاد یا FREE PSA نام دارد. از نظر پزشکی مقدار PSA-ACT و FREE PSA زمانی که با مقدار کل PSA یا TOTAL PSA مقایسه شود، نقطه تمایز بین کانسر پروستات و بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) است. مطالعات نشان داده است که بین بیمارانی که مقدار Total PSA آنها بین 4 تا 10 نانوگرم بر میلی لیتر است، نسبت PSA آزاد به Total PSA در آقایان دارای سرطان پروستات پایین تر از آنهایی است که به بزرگی خوش خیم پروستات مبتلا هستند.

[PSA]

گلیکو پروتئین منومر PSA در اپی تلیوم غده پروستات تولید و به طور طبیعی به داخل مایع سمینال ترشح شده و عملکرد آن تجزیه پروتئینهای وزیکولهای سمینال و حل کردن لخته سمینال است. مقادیر کم PSA بطور طبیعی در جریان خون وجود دارد ولی افزایش آن نشانه ای از آسیب خوش خیم یا بدخیم پروستات است. امروزه اندازه گیری PSA به عنوان یک روش در تشخیص کانسر پروستات و پیگیری پس از درمان و جراحی بطور وسیع مورد استفاده قرار می گیرد. در کشورهای پیشرفته سرطان پروستات بیشترین تلفات را در بین سرطانها داشته و به عنوان دومین سرطان تشخیص داده شده به شمار می آید. اندازه گیری میزان PSA به تنهائی جهت تائید وجود کانسر کافی نبوده زیرا در بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) نیز دیده می شود و بهتر است به همراه سایر روش های تشخیصی به کار رود. بعد از برداشتن پروستات (پروستکتومی) میزان PSA در حد صفر خواهد بود و مقادیر بالاتر از 0.1ng/ml باید مورد توجه قرار گیرد و جهت عدم برداشت کامل غده و یا متاستاز پیگیری شود.